شرکت کیفیت پژوهان آریا مشاور سیستم های مدیریت کیفیت، ایمنی و
توضیحات
1. عوامل محیطی در ISO 9001
1-1. مفهوم عوامل محیطی
در بند 4 استاندارد، سازمان موظف است «مسائل داخلی و خارجی» مرتبط با هدف و جهتگیری استراتژیک خود را شناسایی و پایش نماید. این مسائل همان عوامل محیطی هستند که میتوانند بر توانایی سازمان در دستیابی به نتایج مورد انتظار سیستم مدیریت کیفیت اثر بگذارند.
این عوامل به دو دسته تقسیم میشوند:
الف) عوامل محیطی خارجی
عواملی خارج از کنترل مستقیم سازمان که میتوانند بر عملکرد کیفیت اثرگذار باشند، از جمله:
-
شرایط اقتصادی
-
تغییرات قوانین و مقررات
-
وضعیت رقبا
-
فناوریهای نوین
-
شرایط بازار و انتظارات مشتریان
-
مسائل اجتماعی و فرهنگی
ب) عوامل محیطی داخلی
عواملی درون سازمان که بر اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت تأثیر دارند:
-
ساختار سازمانی
-
فرهنگ سازمانی
-
منابع انسانی و سطح شایستگی
-
فناوری و زیرساخت
-
دانش سازمانی
-
توان مالی
2. روشهای تحلیل عوامل محیطی
برای شناسایی و تحلیل عوامل محیطی میتوان از ابزارهای زیر استفاده کرد:
-
تحلیل SWOT (نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدها)
-
تحلیل PESTEL (سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فناوری، زیستمحیطی و قانونی)
-
تحلیل ذینفعان
-
بررسی روندهای بازار
هدف از این تحلیلها، ایجاد یک تصویر شفاف از وضعیت سازمان در محیط رقابتی و تصمیمگیری مبتنی بر واقعیت است.
3. رویکرد استراتژیک در ISO 9001
3-1. تعریف رویکرد استراتژیک
رویکرد استراتژیک در سیستم مدیریت کیفیت یعنی همراستا کردن اهداف کیفیت با اهداف کلان و برنامههای راهبردی سازمان. در این دیدگاه، سیستم مدیریت کیفیت صرفاً مجموعهای از روشهای اجرایی نیست، بلکه ابزاری برای تحقق استراتژی سازمان است.
3-2. ارتباط بندهای استاندارد با استراتژی
چند بخش کلیدی استاندارد که مستقیماً به رویکرد استراتژیک مرتبط هستند:
-
بند 4: درک سازمان و محیط آن
-
بند 5: رهبری و تعهد مدیریت ارشد
-
بند 6: برنامهریزی و مدیریت ریسکها و فرصتها
-
بند 9: ارزیابی عملکرد
-
بند 10: بهبود
در این ساختار، مدیریت ارشد باید اطمینان حاصل کند که سیاست کیفیت و اهداف کیفیت در راستای جهتگیری استراتژیک سازمان تعیین شدهاند.
4. ارتباط عوامل محیطی با تفکر مبتنی بر ریسک
در ویرایش 2015 استاندارد، مفهوم «اقدامات پیشگیرانه» حذف و به جای آن «تفکر مبتنی بر ریسک» معرفی شده است. عوامل محیطی شناساییشده، مبنای تعیین ریسکها و فرصتها هستند.
بهعنوان مثال:
-
تغییرات سریع فناوری → ریسک عقبماندن از رقبا
-
تغییر قوانین → ریسک عدم انطباق
-
افزایش تقاضا در بازار → فرصت توسعه ظرفیت تولید
بنابراین، تحلیل محیطی ورودی اصلی فرآیند مدیریت ریسک در سیستم مدیریت کیفیت است.
5. نقش مدیریت ارشد در رویکرد استراتژیک
در ISO 9001:2015 تأکید ویژهای بر مسئولیت مستقیم مدیریت ارشد شده است. مدیریت ارشد باید:
-
جهتگیری استراتژیک سازمان را تعیین کند
-
منابع لازم را تأمین نماید
-
اهداف کیفیت را همسو با استراتژی تعیین کند
-
اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت را پایش کند
-
فرهنگ بهبود مستمر را تقویت نماید
بدون مشارکت واقعی مدیریت ارشد، رویکرد استراتژیک در سیستم مدیریت کیفیت تحقق نخواهد یافت.
6. مزایای اجرای صحیح تحلیل محیطی و رویکرد استراتژیک
اگر عوامل محیطی بهدرستی شناسایی و در تصمیمات استراتژیک لحاظ شوند، سازمان میتواند:
-
تصمیمگیری مبتنی بر داده و تحلیل انجام دهد
-
از ریسکهای احتمالی پیشگیری کند
-
فرصتهای بازار را سریعتر شناسایی نماید
-
رضایت مشتری را افزایش دهد
-
مزیت رقابتی پایدار ایجاد کند
